Gospodarka wolnorynkowa nakierowana jest na zysk. Zysk można osiągać w sposób zgodny z prawem, co czyni zdecydowana większość przedsiębiorców. W mediach jednak nie brakuje doniesień o patologicznych zjawiskach gospodarczych opartych na nieuczciwych praktykach. Polscy konsumenci nie są bezbronni wobec takich sytuacji. Ustawodawca wyposażył ich w szereg narzędzi do ochrony własnych praw.

Kim jest konsument?
Warto zacząć od zdefiniowana pojęcia „konsument”. Kim on jest? Z pewnością ten, kto konsumuje, więc zużywa kupiony towar w ramach realizacji swoich potrzeb. Jednak polskie prawo zawęża przedstawioną tu definicję, gdyż zgodnie z Kodeksem cywilnym „Za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.”. Czy zatem firma może być konsumentem? Nie. Wspólnota mieszkaniowa, fundacja, stowarzyszenie również konsumentami nie są.

Charakter praw konsumenta
Uprawnienia wynikające z faktu bycia konsumentem mają swój wyjątkowy charakter. By je opisać należy przede wszystkim wskazać, iż owe prawa wynikają z prawa stanowionego, nie zaś postanowień stron. Innymi słowy, prawa konsumenta istnieją ze względu na ustawy, a nie treść umów zawieranych w trakcie transakcji. To oznacza, iż umowy nie mają możliwości zawężenia praw konsumenta, mogą je jedynie rozszerzyć.

Rozwój praw konsumenta
Podstawowa ochrona „praw konsumenta” znana była już w starożytnym Rzymie. Obejmowała ona między innymi kwestię wad fizycznych towaru, więc różnego rodzaju uszkodzeń, niekompletności lub niezgodności z opisem oraz wad prawnych polegających w głównej mierze na tym, iż sprzedający nie był właścicielem danej rzeczy. Wraz z dynamicznym rozwojem stosunków handlowych w erze kolonialnej zaczęły powstawać nowe, coraz bardziej skomplikowane uwarunkowania prawne dotyczące konsumentów. Obserwując czasy najnowsze, w kwestii rozwoju praw konsumenckich, warto zwrócić uwagę na rolę Unii Europejskiej. Wspólnotowe prawodawstwo w znacznym stopniu podwyższyło stopień ochrony praw konsumenta w poszczególnych państwach członkowskich oraz spowodowało ujednolicenie standardów w tej dziedzinie prawa.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
UOKiK jest organem centralnym polskiej administracji rządowej mającym na celu czuwanie nad prawami rywalizujących podmiotów gospodarczych oraz konsumentów. Do tego urzędu można wnosić skargi i wnioski, gdy interesy konsumentów zostały pogwałcone w wyniku działań niezgodnych z prawem. Może wydawać się to odległe i niezrozumiałe, więc o wiele lepiej sięgnąć jest do konkretnych przykładów. UOKiK działa, gdy sieć handlowa oznacza dany produkt spożywczy jako ekologiczny, podczas gdy tak naprawdę nie ma on takich właściwości. UOKiK chroni interesy konsumentów, jeśli firmy telekomunikacyjne przedłużają umowy z klientem mimo nieuzyskania na to zgody. UOKiK jest także organem, który sprawdza czy klienci nie są dyskryminowani w trakcie zawierania transakcji na przykład ze względy na wygląd czy wiek.

M.Z.