Zasada kumulacji spraw rodzinnych w obrębie sprawy rozwodowej prowadzi do tego, że Sąd Okręgowy rozpoznający sprawę powinien zająć się sprawami małżonków w sposób kompleksowy. Docelowo, w ramach sprawy o rozwód Sąd rozpoznaje również roszczenia z zakresy dot. władzy rodzicielskiej, kontaktów, alimentów (na rzecz dzieci i ewentualnie drugiego małżonka) czy w zakresie korzystania z lokalu. Co więcej, zgodnie z treścią art. 4451 § 1 k.p.c. …Jeżeli sprawa o rozwód lub o separację jest w toku, nie może być wszczęte odrębne postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi stron lub o ustalenie kontaktów z nimi. W razie potrzeby orzeczenia o władzy rodzicielskiej lub o kontaktach stosuje się przepisy o postępowaniu zabezpieczającym…

Czy to oznacza, że wszystkie sprawy dot. małżonków oraz dzieci muszą toczyć się w ramach sprawy o rozwód? Nie, zarówno z treści wskazanego przepisu jak i jego wykładni, jak również w oparciu o przepisy szczególne wynika, że część zagadnień może być rozpoznawana przez sądy rejonowe (wydział rodzinny). Docelowo, równolegle do sprawy o rozwód mogą toczyć się sprawy o:

  1. zagrożenie karą za brak wykonywania kontaktów
  2. rozdzielność majątkową pomiędzy małżonkami (w tym z datą wsteczną)
  3. wyrażenie przez sąd zgody na istotne czynności dot. spraw dziecka (art. 97 § 2 k.r.o.)

Osobną kategorię stanowią „alimenty wsteczne” na dziecko, które podlegają wyłączeniu do osobnego postępowania dot. alimentów „wstecznych” i sprawę tą prowadzi sąd rejonowy, przy czym sama sprawa ulega zawieszeniu do czasu rozstrzygnięcia sprawy o rozwód (art. 445 § 1 i 3 k.p.c.).

Wracając do kwestii podejmowania decyzji w istotnych sprawach dziecka to warto wskazać, że …W czasie trwania sprawy o rozwód nie może być prowadzone postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi rozwodzących się małżonków w sprawach objętych zakresem art. 443 k.p.c. i art. 58 ( 1 k.r.o. W razie ich zbiegu zastosowanie znajdują reguły postępowania wynikające z art. 445 k.p.c. Sąd opiekuńczy może natomiast prowadzić, mimo toczącej się sprawy rozwodowej sprawy z zakresu władzy rodzicielskiej, których przedmiot jest inny niż sprawy rozwodowej np. dotyczące udzielenia zezwolenia na dokonanie czynności prawnej przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka (art. 101 ( 3 k.r.o.), wyznaczenia kuratora dla reprezentowania dziecka (art. 98 ( 2 i art. 99 k.r.o.)… (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 1998 r. sygn. akt I CKN 805/97). Rozstrzygnięcie w zakresie tzw. zgody zastępczej, opartej o dyspozycję art. 97 § 2 k.r.o., wpisuje się w cytowane przykłady tego rodzaju rozstrzygnięć „wpadkowych”.

Z drugiej strony, zawarte w art. 4451 § 1 k.p.c. …Sformułowanie „postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej”, użyte w komentowanym przepisie, oznacza, że w gestii sądu rozpoznającego sprawę o rozwód pozostają wszystkie kwestie uregulowane w art. 109, 111, 1123 i n. k.r.o., jak również w art. 113 i n. k.r.o…. [vide Małgorzata Manowska (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Art. 1-477(16), wyd. I]. Docelowo, przykład „zgody zastępczej” z art. 97 § 2 k.r.o. nie został uwzględniany w katalogu regulacji podlegających pod przepis art. 4451 § 1 k.p.c. Opinia ta wydaje się przekonująca, mając na względzie odmienny cel tychże przepisów, tj. wyrażenie zgody na daną czynność (z uwzględnieniem technicznego charakteru tej czynności), a regulacje dotyczące władzy rodzicielskiej (w tym jej zakresu) oraz regulacji kontaktów z dzieckiem.

MS